Metody i techniki badań terenowych

obowiązkowe

Przedmiot stanowi przegląd wybranych metod i technik badawczych stosowanych w terenie, przydatnych geografom w badaniach społeczno-przyrodniczych.

Nakład pracy studenta: 2 ECTS = 2 × 25h = 50h

(N) – praca w bezpośrednim kontakcie z nauczycielem,

(S) – praca własna (samodzielna) studenta.

Zajęcia (w tym zaliczenie) = 15h (N)

Przygotowanie (samodzielne) do zaliczenia = 15h (S)

Samodzielne przygotowanie do ćwiczeń – 1h/tyg. = 8h (S)

Prace projektowe = 12h (S)

RAZEM = ok. 50h

w sali i w terenie

Przedmiot prowadzi uczestników przez współczesne rozumienie badań terenowych, pokazując, że dziś „teren” obejmuje zarówno bezpośrednie obserwacje w świecie fizycznym, jak i materiały pochodzące z sieci.

Zajęcia wprowadzają w sposób myślenia, w którym kluczowe staje się krytyczne patrzenie na rzeczywistość: rozumienie, skąd biorą się dane, jakie ograniczenia niesie ze sobą kontekst kulturowy i polityczny, oraz jak odróżniać intuicyjne, popularne opisy przestrzeni od analiz osadzonych w rzetelnych obserwacjach.

Uczestnicy uczą się patrzeć na regiony świata przez pryzmat codziennych praktyk, mobilności i przepływów, a także poznają możliwości badania środowisk, do których nie da się dotrzeć bezpośrednio — od trajektorii GPS po etnografię cyfrową.

Całość kończy się przygotowaniem własnego, realistycznego planu badawczego, który łączy różne techniki i źródła informacji w spójną, uzasadnioną koncepcję terenową.

Zajęcia 1. Wprowadzenie do badań terenowych

Omówienie współczesnego rozumienia „terenu” — od obserwacji in situ po dane cyfrowe i obrazy satelitarne. Krytyczna analiza różnic między opisem popularnym a opisem opartym na danych terenowych.

Zajęcia 2. Planowanie badań terenowych

Budowanie problemu badawczego, identyfikacja potrzebnych danych i metod ich pozyskania. Ocenianie ograniczeń lokalnych, kulturowych, politycznych i logistycznych w badaniach międzynarodowych.

Zajęcia 3. Techniki obserwacji: klasyczne i wizualne

Szkic terenowy, fotografia i wideodokumentacja, obserwacja uczestnicząca i nieuczestnicząca. Oraz wykorzystanie Street View

Zajęcia 4. Pozyskiwanie danych społecznych i kulturowych

Wywiady, ankiety i obserwacje społeczne w kontekście międzykulturowym. Analiza wrażliwości kulturowej, błędów metodologicznych i specyfiki pracy w regionach odmiennych kulturowo.

Zajęcia 5. Badania terenowe mobilności i przepływów

Metody dokumentowania migracji, mobilności i przepływów towarowych. Analiza trajektorii GPS oraz konceptualizacja badań skoncentrowanych na przepływach, a nie na punktowym terenie.

Zajęcia 6. Etnografia cyfrowa i teren w przestrzeni online

Badania w środowiskach cyfrowych jako alternatywa dla fizycznych wyjazdów terenowych. Analiza źródeł lokalnych online, zasady etyczne i ograniczenia terenowe w internecie.

Zajęcia 7. Projekt końcowy na zaliczenie: projektowanie badań terenowych i przygotowanie planu badawczego: problem, metody, źródła danych, analiza wstępna, ocena ryzyka. Krytyczna dyskusja nad doborem metod i ich adekwatnością.

Zaliczenie odbywa się na podstawie aktywności na zajęciach 20% oceny /Zaliczenia polegającego na zaprojektowaniu badań terenowych i przygotowania planu badawczego na ostatnich zajęciach 80% oceny

Hammersley, M.., Atkinson, P. (2000). Metody badań terenowych. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.

Runge, J. (2007). Metody badań w geografii społeczno-ekonomicznej. Elementy metodologii – wybrane narzędzia badawcze. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Szkurłat, E., Adamczewska, M., i in. (red.). (2024). Koncepcje zajęć terenowych na różnych etapach edukacji geograficznej. Relacje przyroda–człowiek. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Clifford, J. (2000). Kłopoty z kulturą. Antropologia i współczesne społeczeństwo. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Chojnicki Z. (1999). Podstawy metodologiczne i teoretyczne w geografii. Bogucki, Poznań.

Flick, U. (2011). Jakość w badaniach jakościowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Flick, U. (2012). Projektowanie badania jakościowego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kvale, S. (2012). Prowadzenie wywiadów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Angrosino, M. (2015). Badania etnograficzne i obserwacyjne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gibbs, G. (2015). Analizowanie danych jakościowych. Warszawa: PWN.

Barbour, R. (2011). Badania fokusowe. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Rapley, T. (2013). Analiza konwersacji, dyskursu i dokumentów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Efekty kierunkowe: K_W06, K_W08, K_W09, K_U02, K_K03

Efekty specjalnościowe: S2_W06, S2_W08, S2_W09, S2_U02, S2_K03

Wiedza: Student zna terenowe metody i techniki badawcze oraz ich zastosowanie, zna zasady pisania artykułu naukowego.

Umiejętności: na podstawie wiedzy teoretycznej dobiera metodę i technikę do problemu badawczego; wykorzystuje podstawowe i zaawansowane techniki badawcze, zna techniki badawcze odpowiednie do zagadnienia; samodzielnie wysnuwa wnioski z przeprowadzonego badania; wykorzystuje własne rozwiązania na każdym etapie procesu badawczego; tworzy i realizuje projekt badawczy

Postawa: student charakteryzuje się rzetelną postawą przy prowadzeniu badań terenowych

Kompetencje: rozumie zasadność, korzyści i ograniczenia prowadzenia badań terenowych oraz wykorzystania wybranych technik.

Praca własna studenta (poza uczestnictwem w zajęciach):15 godz.

Nakład pracy studenta 30 godz., w tym 15 godz. ćwiczeń, 14 godz. pracy indywidualnej lub zespołowej, 1 godz. konsultacji.

Zaliczenie odbywa się na podstawie aktywności na zajęciach 20% oceny /Zaliczenia polegającego na zaprojektowaniu badań terenowych i przygotowania planu badawczego 80% oceny

Brak.