Geografia historyczna

geografia
gospodarka przestrzenna
ochrona środowiska

fakultatywne

Wskazana podstawowa wiedza z zakresu geografii i historii Polski

w sali i w terenie

Celem przedmiotu jest zapoznanie studentów z problematyką badawczą, podstawowymi źródłami i metodyką badań geografii historycznej.

Celem przedmiotu jest zapoznanie studentów z 1) problematyką badawczą, 2) podstawowymi źródłami i metodyką badań geografii historycznej. Częściowa realizacja przedmiotu w czasie wyjazdu terenowego.

Pierwsza część zajęć poświęcona będzie problematyce historycznego krajobrazu kulturowego środkowej części dorzecza Utraty, ze szczególnym uwzględnieniem pozostałości XIII-wiecznego ośrodka władzy państwowo-kościelnej w Błoniu. Zajęcia zostaną podzielone na kilka etapów. W trakcie pierwszych zajęć studenci zapoznają się z podstawowymi zagadnieniami geografii historycznej, krótką historią Błonia oraz zakresem planowanych zadań. Drugie zajęcia będą poświęcone pracy własnej - przygotowaniu do wycieczki terenowej, lokalizacji i identyfikacji obiektów oraz przygotowaniu i analizie materiałów źródłowych. W ramach kolejnych zajęć zorganizowana zostanie wycieczka, podczas której studenci zapoznają się z wybranymi reliktami średniowiecznego krajobrazu kulturowego. Czwarte zajęcia poświęcone będą pracy własnej, opracowaniu zebranego materiału oraz ewentualnym konsultacjom związanym z interpretacją wyników i przygotowaniem prezentacji. Ostatnie zajęcia będą miały formę prezentacji (ok. 10-15 min) i dyskusji wyników pracy studentów.

Druga część poświęcona będzie kwestiom źródłowym oraz metodycznym, a zwieńczona krótką (ok. 10-15 min) prezentacją na temat geografii historycznej wybranej gminy. Zajęcia zostaną podzielone na dwie części. W pierwszej (2 zajęcia), studenci zapoznają się z podstawowymi źródłami do geografii historycznej (spisy miejscowości, gazetery, mapy) oraz (po konsultacji z prowadzącym) wybiorą obszar do analiz. Druga część zajęć (4 zajęcia) będzie poświęcona zbieraniu i analizie informacji potrzebnych do opracowania prezentacji. Ostatnie zajęcia będą poświęcone prezentacji, omówieniu i dyskusji wyników.

Zakres tematów:

wprowadzenie do problematyki geografii historycznej;

omówienie źródeł do geografii historycznej Polski;

omówienie metodyki badań geograficzno-historycznych na przykładzie wybranych obszarów;

zapoznanie się z metodami badań terenowych w geografii historycznej;

rozpoznawanie reliktów historycznego krajobrazu kulturowego w terenie, w tym analiza zagrożeń dla jego zachowania;

przygotowywanie prezentacji.

Nakład pracy studenta: 1 ECTS = 30 godzin zajęć. Praca w ramach godzin zajęć - elementy wykładu, prezentacja wyników (10 godzin), praca własna i konsultacje (12 godzin), wyjazd terenowy (7 godzin)

Wybrane opracowania:

S. Arnold, Geografia historyczna Polski, Warszawa 1951.

S. Cisek, Geohistoria: rzecz o granicach Polski, Łódź 2022.

A. Czerny (red.), Dawne mapy topograficzne w badaniach geograficzno-historycznych, Lublin 2015.

I. Gregory, P. Ell, Historical GIS: technologies, methodologies, and scholarship 2007.

M. Dobrowolska, Przedmiot i metoda geografii historycznej. Uwagi o referacie prof. dra G. Labudy, „Przegląd Geograficzny“ 25 (1953) nr. 1, s. 57–69.

T. Jurek, Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu (edycja elektroniczna), http://www.slownik.ihpan.edu.pl/index.php [udostępniono: 12.11.2019].

G. Labuda, Uwagi o przedmiocie i metodzie geografii historycznej, „Przegląd Geograficzny“ 25 (1953) nr. 1, s. 5–56.

M. Słoń (red.), Ziemie polskie Korony w drugiej połowie XVI wieku., Warszawa 2021.

W. Szelińska, Chorographia regni Poloniae Jana Długosza, Kraków 1980.

M.W. Solarz, Błonie na dawnych mapach, Błonie-Warszawa 2017.

B. Szady, Geografia historyczna w Polsce - rozwój i perspektywy, „Studia Geohistorica“ 1 (2013), s. 19–38.

J. Tyszkiewcz, Geografia historyczna: Zarys problematyki, Warszawa 2014.

Wybrane źródła

J. M. Bazewicz, Przewodnik po Królestwie Polskim, t. 1–2, Warszawa 1902.

J. Bigo, Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielk. Księs. Krakowskiem i Księstwie Bukowińskiem, Złoczów 1886.

T. Bystrzycki, Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych, Warszawa 1933.

G. König, Alphabetisches Verzeichniß sämmtlicher Ortschaften und einzeln liegender benamter Grundstücke des Preußischen Staats., Magdeburg 1834.

J. Mycielski, Księga adresowa wszystkich miejscowości w W. Ks. Poznańskiem, Poznań 1902.

L. Plater, Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księztwa Poznańskiego, Lipsk 1846.

Polska Jana Długosza, wyd. H. Samsonowicz, Warszawa 1984.

S. Rospond, Słownik nazw geograficznych Polski zachodniej i północnej według uchwał Komisji Ustalania Nazw Miejscowych, cz. I–II, Wrocław–Warszawa 1951.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich , t. 1–15, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880–1902.

Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi, t. 1–2, Warszawa 1827.

Wybrane mapy topograficzne ziem polskich 1800-2024

Student posiada wiedzę o najważniejszych źródłach do geografii historycznej Polski, zarówno kartograficznych, jak i pisanych. Zna podstawowe regiony historyczno-geograficzne Polski i wskazuje podstawowe procesy zachodzące w przestrzeni miasta i regionu miejskiego w ujęciu historyczno-urbanistycznym (K_W03)

Ma umiejętność krytycznej analizy źródeł w zakresie metodyki badań nad zmianami sieci osadniczej w aspekcie nazewniczym, przestrzennym, topologicznym oraz relacji mereologicznych. Na podstawie danych historycznych umie wyjaśniać przyczyny i prognozować zmiany (K_U01). Posługuje się fachową terminologią, umie korzystać z literatury naukowej oraz przekazać nabytą wiedzę (K_U10).

Ma świadomość znaczenia krajobrazu osadniczego dla wybranych regionów Polski. Posiada kompetencje pracy w grupie zarówno jako jej moderator, jak i wykonawca powierzonego zadania (K_K04; K_K05)

Zaliczenie: przygotowanie i wygłoszenie dwóch prezentacji (każda ok. 10-15 min): pierwszej dotyczącej wyników badań podczas wyjazdu terenowego oraz drugiej na temat geografii historycznej wybranej gminy. W ocenie będzie brana pod uwagę także aktywność podczas zajęć. Ocena końca to średnia z dwóch ocen cząstkowych.

Liczba nieobecności: 2 (student ma obowiązek nadrobić zajęcia w ciągu miesiąca od nieobecności)