Uniwersytet Warszawski, Wydział Chemii - Centralny System Uwierzytelniania
Strona główna

Geografia historyczna

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 1900-5-GHI-WH
Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (brak danych)
Nazwa przedmiotu: Geografia historyczna
Jednostka: Wydział Geografii i Studiów Regionalnych
Grupy: Przedmioty do wyboru, dzienne studia I stopnia (kierunek Gospodarka przestrzenna) - sem. zimowy
Przedmioty humanistyczne Wydziału Geografii
Przedmioty opcjonalne WGSR
Przedmioty WGSR ogólne opcjonalne, studia I stopnia
Punkty ECTS i inne: 1.00 (zmienne w czasie) Podstawowe informacje o zasadach przyporządkowania punktów ECTS:
  • roczny wymiar godzinowy nakładu pracy studenta konieczny do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się dla danego etapu studiów wynosi 1500-1800 h, co odpowiada 60 ECTS;
  • tygodniowy wymiar godzinowy nakładu pracy studenta wynosi 45 h;
  • 1 punkt ECTS odpowiada 25-30 godzinom pracy studenta potrzebnej do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się;
  • tygodniowy nakład pracy studenta konieczny do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się pozwala uzyskać 1,5 ECTS;
  • nakład pracy potrzebny do zaliczenia przedmiotu, któremu przypisano 3 ECTS, stanowi 10% semestralnego obciążenia studenta.

zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Kierunek podstawowy MISMaP:

geografia
gospodarka przestrzenna
ochrona środowiska

Rodzaj przedmiotu:

fakultatywne

Założenia (opisowo):

Wskazana podstawowa wiedza z zakresu geografii i historii Polski

Tryb prowadzenia:

w sali i w terenie

Skrócony opis:

Celem przedmiotu jest zapoznanie studentów z podstawowymi źródłami do geografii historycznej oraz metodyką badań geograficzno-historycznych na przykładzie zmian sieci osadniczej w aspekcie nazewniczym, przestrzennym, topologicznym oraz relacji mereologicznych.

Pełny opis:

Celem przedmiotu jest zapoznanie studentów z 1) podstawowymi źródłami do geografii historycznej Polski oraz 2) metodyką badań geograficzno-historycznych w aspekcie zmian w sieci osadniczej. Możliwa będzie częściowa albo całościowa realizacja przedmiotu w czasie wyjazdu terenowego (patrz dalej).

W części pierwszej zajęć omówione zostaną źródła do badań geograficzno-historycznych. Dzielą się one na kilka kategorii: 1) źródła pisane o charakterze narracyjnym (roczniki i kroniki staropolskie, kroniki parafialne, diariusze, pamiętniki), pozwalające dzięki odpowiednio postawionym pytaniom badawczym zidentyfikować cząstkowe dane dotyczące m.in. klęsk elementarnych, gospodarki, migracji, sieci komunikacyjnych; 2) źródła pisane o charakterze normatywnym i towarzysząca im dokumentacja (akty prawne, lustracje, inwentarze) umożliwiają prowadzenie badań nad rozwojem sieci osadniczej i komunikacyjnej, gospodarki, hydrografii, itd. Ogólnie rzecz biorąc, źródła pisane mają zaletę elementu datującego, a przede wszystkim uściślającego wiedzę o związkach danych społeczności ze środowiskiem przyrodniczym; 3) źródła archeologiczne pozyskiwane za pomocą wykopalisk archeologicznych, a następnie interpretowane w kontekście innych źródeł przynoszą podstawowe informacje dotyczące dawnych struktur osadniczych; 4) przekazy onomastyczne czerpane z materiału kartograficznego oraz źródeł pisanych analizowane metodą retrogresywną pomagają odtworzyć dawny krajobraz na podstawie językoznawczo-historycznej analizy nazw obiektów przestrzennych; 5) źródła ikonograficzne (malarstwo, grafika, zespoły heraldyczne) umożliwiają rozpoznanie pewnych elementów świadomości przestrzennych dawnych społeczeństw. Na zajęciach studenci poznają metody badań przede wszystkim nad przekazami pisanymi w kontekście pozostałych typów źródeł – poznają również podstawy warsztatu paleograficznego i neograficznego, dzięki czemu samodzielnie będą mogli skorzystać z materiałów źródłowych.

Alternatywną formą przeprowadzenia pierwszej części zajęć będzie dwudniowy wyjazd do Krakowa (do dyskusji na pierwszych zajęciach), w którego czasie przeprowadzone zostaną całodzienne warsztaty źródłoznawcze w wybranych instytucjach badawczych (np. Zakład Nauk Pomocniczych Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Pracownia Słownika Historyczno-Geograficznego Małopolski Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk) – studenci poznają wówczas podstawowe metody badawcze na oryginalnym materiale źródłowym: m.in. średniowiecznych dokumentach, nowożytnych inwentarzach, kartograficznych starodrukach oraz pieczęciach królewskich z ziemskimi programami heraldycznymi. Drugi dzień pobytu w Krakowie przeznaczony zostanie na badania terenowe, podczas których studenci poznają procesy kształtowania się miasta od wczesnego średniowiecza, przez lokację i nowe rozplanowanie na prawie niemieckim, rozwój przestrzenny oraz związaną z nim toponomastykę, po dwudziestowieczną urbomorfologię i ideologiczne plany przebudowy miast (plany nazistów w czasie drugiej wojny światowej i socrealistyczna Nowa Huta). Wyjazd w zakresie transportu, noclegów i wyżywienia będzie finansowany przez uczestników zajęć.

W części drugiej zajęć studenci przygotują krótką prezentację (ok. 10 min) na temat zmian sieci osadniczej wybranego obszaru o wielkości gminy od średniowiecza do współczesności. Analizowane będą zmiany w sieci osadniczej: nazewnicze, typologiczne (rodzaj), przestrzenne (zasięg, położenie) i mereologiczne (relacje część-całość). Zajęcia zostaną podzielone na trzy części. W pierwszej (1 zajęcia), studenci (po konsultacji z prowadzącym) wybiorą obszar o wielkości zbliżonej do współczesnej gminy, a następnie wybiorą źródła spośród podanych w literaturze do przeprowadzenia analiz zmian. Druga część zajęć (3 zajęcia) będzie poświęcona zbieraniu i analizie danych: spisów miejscowości (gazeterów), rejestrów podatkowych, opisów geograficzno-statystycznych, wycinków map oraz współczesnych baz danych, które pokażą zmiany sieci osadniczej. Trzecia część zajęć (2 zajęcia) to przygotowanie prezentacji, której treścią będzie historia procesu osadniczego na danym obszarze z uwzględnieniem zmian nazewniczych, przestrzennych, topologicznych oraz mereologicznych ilustrowana wypisami ze źródeł i fragmentami map. Ostatnie zajęcia będą poświęcone prezentacji, omówieniu i dyskusji wyników.

Zakres tematów:

omówienie źródeł do geografii historycznej Polski;

omówienie metodyki badań geograficzno-historycznych w zakresie zmian sieci osadniczej;

przygotowywanie prezentacji na temat zmian sieci osadniczej wybranego obszaru.

Nakład pracy studenta: 1 ECTS = 30 godzin zajęć

1. praca w ramach godzin zajęć - elementy wykładu (10 godzin), konsultacje (5 godzin), opcjonalnie: kurs terenowy

2. praca własna - kwerenda (5 godzin), czytanie literatury (5 godzin), samodzielny projekt (5 godzin), opcjonalnie: badania terenowe własne

Literatura:

Wybrane opracowania:

S. Arnold, Geografia historyczna Polski, Warszawa 1951.

S. Cisek, Geohistoria: rzecz o granicach Polski, Łódź 2022.

A. Czerny (red.), Dawne mapy topograficzne w badaniach geograficzno-historycznych, Lublin 2015.

I. Gregory, P. Ell, Historical GIS: technologies, methodologies, and scholarship 2007.

M. Dobrowolska, Przedmiot i metoda geografii historycznej. Uwagi o referacie prof. dra G. Labudy, „Przegląd Geograficzny“ 25 (1953) nr. 1, s. 57–69.

T. Jurek, Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu (edycja elektroniczna), http://www.slownik.ihpan.edu.pl/index.php [udostępniono: 12.11.2019].

G. Labuda, Uwagi o przedmiocie i metodzie geografii historycznej, „Przegląd Geograficzny“ 25 (1953) nr. 1, s. 5–56.

M. Słoń (red.), Ziemie polskie Korony w drugiej połowie XVI wieku., Warszawa 2021.

W. Szelińska, Chorographia regni Poloniae Jana Długosza, Kraków 1980.

B. Szady, Geografia historyczna w Polsce - rozwój i perspektywy, „Studia Geohistorica“ 1 (2013), s. 19–38.

J. Tyszkiewcz, Geografia historyczna: Zarys problematyki, Warszawa 2014.

Wybrane źródła

J. M. Bazewicz, Przewodnik po Królestwie Polskim, t. 1–2, Warszawa 1902.

J. Bigo, Najnowszy skorowidz wszystkich miejscowości z przysiółkami w Królestwie Galicyi, Wielk. Księs. Krakowskiem i Księstwie Bukowińskiem, Złoczów 1886.

T. Bystrzycki, Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych, Warszawa 1933.

G. König, Alphabetisches Verzeichniß sämmtlicher Ortschaften und einzeln liegender benamter Grundstücke des Preußischen Staats., Magdeburg 1834.

J. Mycielski, Księga adresowa wszystkich miejscowości w W. Ks. Poznańskiem, Poznań 1902.

L. Plater, Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księztwa Poznańskiego, Lipsk 1846.

Polska Jana Długosza, wyd. H. Samsonowicz, Warszawa 1984.

S. Rospond, Słownik nazw geograficznych Polski zachodniej i północnej według uchwał Komisji Ustalania Nazw Miejscowych, cz. I–II, Wrocław–Warszawa 1951.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich , t. 1–15, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880–1902.

Tabella miast, wsi, osad Królestwa Polskiego, z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowéy Spraw Wewnętrznych i Policyi, t. 1–2, Warszawa 1827.

Wybrane mapy topograficzne ziem polskich 1800-2024

Efekty uczenia się:

Student posiada wiedzę o najważniejszych źródłach do geografii historycznej Polski, zarówno kartograficznych, jak i pisanych. Zna podstawowe regiony historyczno-geograficzne Polski i wskazuje podstawowe procesy zachodzące w przestrzeni miasta i regionu miejskiego w ujęciu historyczno-urbanistycznym (K_W03)

Ma umiejętność krytycznej analizy źródeł w zakresie metodyki badań nad zmianami sieci osadniczej w aspekcie nazewniczym, przestrzennym, topologicznym oraz relacji mereologicznych. Na podstawie danych historycznych umie wyjaśniać przyczyny i prognozować zmiany (K_U01). Posługuje się fachową terminologią, umie korzystać z literatury naukowej oraz przekazać nabytą wiedzę (K_U10).

Ma świadomość znaczenia krajobrazu osadniczego dla wybranych regionów Polski. Posiada kompetencje pracy w grupie zarówno jako jej moderator, jak i wykonawca powierzonego zadania (K_K04; K_K05)

Metody i kryteria oceniania:

Zaliczenie: przygotowanie i wygłoszenie prezentacji na temat zmian sieci osadniczej wybranego obszaru. W ocenie będzie brana pod uwagę także aktywność podczas zajęć.

Liczba nieobecności: 2 (student ma obowiązek nadrobić zajęcia w ciągu miesiąca od nieobecności)

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2023/24" (zakończony)

Okres: 2023-10-01 - 2024-01-28
Wybrany podział planu:
Przejdź do planu
Typ zajęć:
Ćwiczenia, 15 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Tomasz Panecki
Prowadzący grup: Tomasz Panecki
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Ćwiczenia - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Warszawski, Wydział Chemii.
ul. Pasteura 1, 02-093 tel: +48 22 55 26 230 http://www.chem.uw.edu.pl/ kontakt deklaracja dostępności mapa serwisu USOSweb 7.1.1.0-3 (2024-12-18)