Samorząd terytorialny w praktyce

gospodarka przestrzenna

obowiązkowe

Przedmiot obowiązkowy składa się z wykładów i ćwiczeń, jest też przygotowaniem teoretycznym do zajęć terenowych.

w sali

Wraz z przedmiotem „Idea samorządności terytorialnej” (realizowanym w trakcie pierwszego semestru studiów), przedmiot pozwala zapoznać się z praktycznym znaczeniem funkcjonującego w Polsce systemu samorządu terytorialnego dla funkcjonowania państwa.

Podczas wykładu prezentowane są zagadnienia dotyczące systemu finansowania samorządów lokalnych w Polsce (tak przy pomocy dochodów własnych, transferów z budżetów państwa i UE jak i instrumentów dłużnych służących finansowaniu inwestycji samorządowych). Ćwiczenia umożliwiają praktyczne poznanie systemu finansowania samorządów w Polsce poprzez poszukiwanie informacji finansowych na stronach samorządów, analizę budżetów samorządowych, zapoznanie z budżetem obywatelskim oraz analizę wskaźników sytuacji finansowej samorządu.

Celem wykładu jest przekazanie podstawowej wiedzy na temat finansowania samorządu terytorialnego w Polsce. Zaprezentowane zostaną następujące tematy:

1. Znaczenie lokalnych finansów publicznych dla wykonywania zadań publicznych. Pojęcia dóbr publicznych, dóbr społecznych, monopoli naturalnych.

2. Ogólne zasady konstrukcji systemu finansów samorządowych: kategorie źródeł finansowania samorządów, cechy pożądanego systemu finansowania, podstawy prawne systemu finansowania samorządów w Polsce.

3. Dochody własne: typy dochodów własnych, dochody podatkowe samorządów w Polsce.

4. Subwencje i dotacje: typy transferów finansowych, konstrukcja systemu subwencji w Polsce, typy i kryteria przyznawania dotacji.

5. Zadłużenie i finansowanie inwestycji samorządowych: regulacje dotyczące zadłużania jst w Polsce, prawne i ekonomiczne kryteria bezpiecznego zadłużenia, polityka kredytowa polskich samorządów.

6. Planowanie budżetowe: regulacje prawne, kalendarz budżetowy, praktyka planowania w samorządach polskich.

Ćwiczenia – zarys harmonogramu zajęć:

1. Budżet zwierciadłem samorządu 1: wyszukiwanie i analiza sprawozdań budżetowych

2. Podstawowe pojęcia i miary sytuacji budżetowej: zakres swobody samorządów w formułowaniu budżetu, nadwyżka i deficyt operacyjny

3. Budżet zwierciadłem samorządu 2: porównanie gmin na bazie danych budżetowych

4. Czynniki kształtujące politykę w zakresie opłat za usługi

5. Zadłużenie samorządów

6. Budżet obywatelski w praktyce

7. Wieloletnia prognoza finansowa

Nakład pracy studenta(tki): 3 ECTS = 3 × 25h = 75h (w bezpośrednim kontakcie 30h)

(N) – praca w bezpośrednim kontakcie z nauczycielem,

(S) – praca własna (samodzielna) studenta(tki).

Zajęcia (wykład) = 15h (N)

Zajęcia (ćwiczenia) = 15h (N)

Przygotowanie (samodzielne) do zaliczenia wykładu = 15h (S)

Samodzielne przygotowanie do ćwiczeń – czytanie literatury – 5x3h = 15h (S)

Realizacja zadań na potrzeby ćwiczeń – poszukiwanie informacji, desk research, wykonywanie obliczeń, koordynacja pracy grupowej, wizualizacja danych – 15h (S)

Swianiewicz P. (2011) Finanse samorządowe: koncepcje, realizacja, polityki lokalne, Warszawa: Municypium

Swianiewicz, P., Łukomska, J. (2016) System wyrównawczy sytuacji finansowej jednostek samorządu terytorialnego w Polsce – propozycja usprawnienia, Samorząd Terytorialny, 2016/12, s. 29-50

Łukomska J., Swianiewicz P., (2015) Polityka podatkowa władz lokalnych w Polsce, Municypium SA, Warszawa

Bieżące rankingi Czasopisma samorządowego „Wspólnota”

Raporty Fundacji im. Stefana Batorego (np. Swianiewicz P., Łukomska J. (2023) „Sytuacja finansowa samorządów na koniec 2022 roku – niebezpieczne tendencje”; Swianiewicz P., Łukomska J. (2020) „Finanse samorządu w dobie pandemii")

Dodatkowa literatura w zależności od cyklu nauczania będzie uzupełniana na bieżąco.

Efekty uczenia się: K_W01, K_W04, K_W08, K_W09, K_U01, K_U02, K_U05, K_U09, K_K01, K_K03, K_K05

Po ukończeniu przedmiotu student(ka):

WIEDZA

- zna podstawowe pojęcia odnoszące się do finansowania zadań samorządu takie jak: dochód własny, podatek lokalny, udziały w podatkach, subwencja, dotacja, kredyt, pożyczka, obligacja

- zna konstrukcję systemu finansów polskich samorządów

- zna podstawy prawne finansów samorządowych

- zna aktualne problemy dotyczące finansów z którymi zmagają się polskie samorządy

UMIEJĘTNOŚCI

- umie zidentyfikować różnice w systemie finansowania pomiędzy różnymi typami samorządów

- umie dotrzeć do podstawowych dokumentów finansowych JST, przeanalizować zawarte w nich dane i wyciągać z nich wnioski

- potrafi posługiwać się wskaźnikami oceny sytuacji finansowej samorządu, np. wskaźnikami zamożności, zadłużenia

- umie współpracować grupie

KOMPETENCJE

- jest gotów(owa) do oceny sytuacji finansowej samorządu

- jest gotów(owa) współdziałać i pracować w grupie

Wykład kończy się pisemnym zaliczeniem w formie testu. Test składa się z pytań zamkniętych, półotwartych i otwartych.

Ćwiczenia - metody pracy: analiza literatury i dokumentów, w tym w szczególności dokumentacji finansowej JST, desk research, elementy grywalizacji, praca warsztatowa, projekty badawcze. Ocena z ćwiczeń stanowi sumę ocen cząstkowych za realizowane na bieżąco zadania. Warunkiem zaliczenia jest realizacja wszystkich zadań indywidualnych i grupowych.

Końcowa ocena uwzględnia ocenę z zaliczenia wykładu i zaliczenia ćwiczeń w proporcji (50/50).

Do zaliczenia przedmiotu niezbędne jest zaliczenie zarówno wykładu jak i ćwiczeń.